از معافيت‌هاي پنهان تا خالکوبي

فرقي هم ندارد چه نامي باشند يا عضو کدام تيم. عليرضا بيرانوند باشد يا عليرضا جهانبخش، مهرداد پولادي باشد يا سروش رفيعي؛ آخرين آنها ابوالفضل جلالي است که مي‌گويد از خدمت سربازي معاف شده، اما حاضر نيست دليل معاف شدن خود را بگويد.

به گزارش تابناک،  پر حاشيه‌ترين بازيکن در ارتباط با سربازي، عليرضا بيرانوند بوده. دروازه‌بان تيم ملي که در اين سال‌ها از هر راهي استفاده کرده تا به سربازي نرود يا در بهترين حالت ممکن سربازي خود را به تعويق بياندازد. دروازه‌باني که در گذشته گفته مي‌شد با شناسنامه برادرش فوتبال بازي مي‌کند و صغر سن دارد و در روزهايي که مشمول خدمت سربازي هم شد، پاي رفتن به دانشگاه را به ميان کشيد، در حالي که حتي نام رشته تحصيلي خود را هم نمي‌دانست. آش آنقدر شور شد که دروازه‌بان ملي‌پوشي که حتي نمي‌دانست چه کساني جزو اقوام پدري محسوب مي‌شوند، پايه‌هاي علمي اين کشور را به لرزه درآورد و گفت قرار است در مقطع دکتري تحصيل کند.

سربازي بازيکنان فوتبال، نه آنقدر پيچيده است که بخواهند از آن فرار کنند و نه آنقدر سخت که به دنبال راه‌هاي معافيت باشند. همزمان که فوتبال بازي مي‌کنند با قراردادهاي چند ده ميلياردي به فوتبال خود ادامه مي‌دهند و اين نابرابري يک فاصله عجيب در جامعه ايجاد مي‌کند، اما بازهم مسيرهاي فرار از سربازي براي اين عده باز است. وقتي هم يکي از آنها مانند ابوالفضل جلالي با اين پرسش مواجه مي‌شود که نوع معافيتش از سربازي چه بوده، با پوزخندي به دوربين نگاه مي‌کند و مي‌گويد توضيح دادم! آيا همين ادبيات و پوزخند و عدم شفاف‌سازي شکاف ايجاد نمي‌کند و باعث سرخوردگي هم نسلان او نمي‌شود؟ اين در حالي است که مدافع اين روزهاي پرسپوليس دو سال پيش وقتي در استقلال بود بحث حضورش در ملوان براي خدمت سربازي مطرح شده بود و کارهاي انتقال او هم انجام شد. با اين حال «بازگشت جلالي به استقلال پس از معافيت از سربازي» با کفالت پدرش صورت گرفت، اما اينکه او به چه دليلي اين موضوع را پنهان مي‌کند يا دليل شخصي دارد يا اينکه از يک شکاف قانوني بهره برده که نمي‌خواهد بار ديگر آن را مطرح کند.

فوتباليست استعدادي دارد که بعضاً با زير ميزي و حق‌خوري هم رشد مي‌کند و بالا مي‌آيد. همانطور که بارها گفته شده در مراکز استعداديابي يا تيم‌هاي ملي پايه، نفرات شايسته انتخاب نشدند، چون برخي ديگر با پرداخت پول به مربيان با استعداد يا توانايي کمتر، به عضويت تيم در آمدند، بنابراين در همين فوتبال هم استعدادهاي پشت خط مانده زياد است. حالا اگر کسي استعدادهاي ديگري داشته باشد يا در رشته‌هايي چون کامپيوتر، مهندسي و حتي پزشکي تحصيل کرده باشد، چه سرنوشتي دارد؟ اگر کسي از کودکي به مکانيکي علاقه داشته و تبديل به يک مکانيک خبره شده باشد، آيا مانند يک فوتباليست امتياز ويژه‌تري مي‌گيرد که مثلاً به جاي رفتن به مراکز نظامي در يک کارخانه خودروسازي خدمت خود را پشت سر بگذارد؟ جايي که حتي پزشکان هم خدمت سربازي خود را بايد در شهرهاي محروم پشت سر بگذارند و حتي دوره طولاني‌تري را بايد به عنوان خدمت سربازي پشت سر بگذارند تا پايان خدمت بگيرند که [فارغ از پزشکان زيرميزي بگير که بيمار را تيغ مي‌زنند] خدمت‌شان به جامعه هم قابل تقدير است.

حالا فوتباليست‌ها چه خدمتي به جامعه مي‌کنند که وقتي نوبت سربازي‌شان مي‌شود، همه راه‌ها فرار را امتحان مي‌کنند؟ اين موضوع مربوط به امروز و ديروز هم نيست. از گذشته اين روال وجود داشته و کسي فراموش نکرده در دهه 90 تعداد زيادي کارت پايان خدمت بازيکنان فوتبال به دليل ساختگي بودن پرونده‌هاي معافيت باطل شد. از جمله بازيکنان مطرحي چون سروش رفيعي، حسين ماهيني، بختيار رحماني و... که سال 93 اعلام شد 26 بازيکن کارت معافيت جعلي داشته‌اند. در ميان آنها حتي مهرداد پولادي قرار داشت که حضورش در تيم ملي براي جام ملت‌هاي 2015 استراليا با جنجال کارلوس کي‌روش بدون کارت پايان خدمت رقم خورد و در حالي که اين بازيکن قول داده بود بعد از اين تورنمنت به خدمت سربازي برود، اما براي هميشه قيد بازگشت به ايران را زد تا خدمت سربازي خود را پشت سر نگذارد.

حالا هم موضوع خدمت سربازي تعدادي از بازيکنان فوتبال جنجالي شده؛ عليرضا بيرانوند تمامي راه‌هاي فرار را امتحان کرده و آخرين مسير او حضور در کميسيون پزشکي است براي اينکه شايد به دليل خالکوبي يا تتوهايي که روي بدنش دارد، بابت اختلال رواني از خدمت سربازي معاف شود. «ماجراي خالکوبي‌هاي بيرانوند در پرونده سربازي» از طنزهاي تلخ جامعه است؛ اگر واقعاً اين بازيکن مشکوک به اختلال رواني از نوعي است که منجر به معافيتش از سربازي مي‌شود، پس چگونه سال‌ها دروازه‌بان شماره يک تيم ملي بوده و بالاترين ارقام را هم از باشگاه‌هاي مطرح کشور دريافت کرده؟ بازيکني که حتي نام رشته تحصيلي‌اش در دانشگاه را نمي‌داند و هوش اين را ندارد که بداند اقوام پدري شامل چه کساني مي‌شود، چگونه با رانت تحصيلي سال‌ها از خدمت سربازي دور شده و حالا يک جامعه را به سخره گرفته است؟ شايد خدمت سربازي رفتن يا نرفتن عليرضا بيرانوند از منظر قانوني فقط مربوط به خود او باشد، اما از منظر تأثيرگذاري در جامعه و ايجاد احساس نابرابري، روي يک جامعه چند 10 ميليوني تأثيرگذار است.

سربازي، درست يا غلط يکي از قوانين اجباري کشور براي مردان است. شايد يک روز تصميم گرفته شود که سربازي هم اختياري شود، اما اکنون موضوع فرق دارد. بسياري از کشورها قانون سربازي اختياري دارند و بسياري ديگر سربازي اجباري را براي جامعه خود در نظر مي‌گيرند، اما هيچکسي حق فرار يا دور زدن قوانين را ندارد. همانطور که سون هيونگ مين، ستاره تيم ملي فوتبال کره جنوبي و بازيکن وقت تاتنهام باوجود قهرماني به تيم فوتبال زير 23 سال کره جنوبي در بازي‌هاي آسيايي، دوره آموزش اجباري خود را با لباس نظامي مانند ساير مردان کره جنوبي پشت سر گذاشت و تفاوتي ميان او و ساير شهروندان کره جنوبي ايجاد نشد. بازيکني هم نسل او در ايران، عليرضا جهانبخش بوده که اخيراً موضوع خدمت سربازي او هم مطرح شد، اما اين بازيکن هم حالا گفته تا دو سال ديگر به خدمت سربازي نمي‌رود.

بازيکنان فوتبالي که بيشتر آنها ملي‌پوش هستند و سعي دارند از سربازي فرار کنند، هنوز هيچ افتخاري هم کسب نکردند که بتوانند از معافيت سرباز قهرمان استفاده کنند. به طور مثال خبر «معافيت از خدمت 5 ملي‌پوش با برنز ناگويا» پس از سومي تيم ملي بسکتبال در بازي‌هاي آسيايي آمد، اما فوتباليست‌هايي که اکنون مشمول خدمت سربازي شده‌اند، پس از سه دوره حضور در جام ملت‌ها و جام جهاني، هيچ دستاوردي نداشتند تا حداقل با قانون سرباز قهرمان از سربازي معاف شوند.

جامعه اين روز پر از التهاب‌هاي مختلف است؛ همانطور که فوتبال يک روز با نتايج خوب مي‌تواند در جامعه نشاط ايجاد کند، تبعيض و نابرابري ميان قشر فوتباليست با ساير اعضاي جامعه هم شکافي عميق و سرخوردگي ايجاد مي‌کند. بنابراين شايد راه حل اين باشد که قوانين بار ديگر مورد بازنگري قرار بگيرد و اگر مسيري وجود دارد که اين نابرابري را پررنگ‌تر مي‌کند، مسدود شود. اگر بازيکن فوتبالي واقعاً لايق رفتن به دانشگاه است، بايد مانند ساير اعضاي جامعه حق استفاده از معافيت تحصيلي را داشته باشد و در غير اين صورت در زمان مشمول شدن به خدمت سربازي برود. اگر هم فوتباليستي واقعاً دلايل موجهي براي معاف شدن داشته، شفاف مي‌تواند دليل معافيت خود را اعلام کند تا به پوزخند، جامعه را مورد تمسخر قرار ندهد.