اربعين، بسترساز شکل‌گيري تمدن نوين اسلامي شيعي است

غلامرضا تاج‌بخش با اشاره به اهميت راهبردي راهپيمايي اربعين، اين رويداد را نه تنها يک مناسک ديني، بلکه يک «آزمايشگاه بزرگ تمدني» دانست و اظهار کرد: اربعين بستري است که در آن مؤلفه‌هاي تمدن‌سازِ اسلامي با سرعتي بي‌سابقه در حال تکوين و بازيابي هستند. اين رويداد با ايجاد يک شبکه عظيم از کنشگرانِ فراملي، مرزهاي جغرافيايي، قومي و زباني را درنورديده و نوعي «هويتِ واحدِ امتِ اسلامي» را بازتوليد مي‌کند که پيش‌شرط اصلي هرگونه تمدن‌سازي نوين است.

وي با تأکيد بر نقش سرمايه اجتماعي در اين رويداد، افزود: اربعين بزرگترين کانونِ توليد سرمايه اجتماعي در جهان اسلام است. در فضايي که جهان مدرن با بحرانِ فروپاشيِ پيوندهاي اجتماعي و فردگراييِ افراطي دست‌به‌گريبان است، «فرهنگِ موکب‌داري» و خدمت‌رسانيِ داوطلبانه در اربعين، شکلي جديد از جامعه‌گرايي را عرضه مي‌کند. در اين شبکه، اعتمادِ متقابل جايگزينِ معاملاتِ مادي شده و نوعي «اقتصادِ مبتني بر هديه و ايثار» جايگزينِ منطقِ سودگرايي مي‌شود که اين خود زيربنايِ اخلاقي و رفتاريِ يک تمدنِ بالنده را تشکيل مي‌دهد.

تاج‌بخش با بيان اينکه اربعين الگويي بديل در برابر جهاني‌شدنِ غربي است، تصريح کرد: برخلاف جهاني‌شدنِ سکولار که به دنبالِ يکسان‌سازيِ فرهنگي و ترويجِ مصرف‌گرايي است، اربعين به دنبالِ «وحدت در عينِ کثرت» است. در اين مسير، تنوعِ فرهنگ‌ها در ذيلِ يک آرمانِ واحد، يعني «عدالت‌خواهي و حق‌طلبي»، هم‌افزا مي‌شوند. اين نوعِ نگاه به جهان، نويدبخشِ ظهورِ تمدني است که در آن، کرامتِ انساني و فضيلت‌هاي اخلاقي بر مناسباتِ قدرت و ثروت برتري دارند و اين پارادايم، دقيقاً همان چيزي است که تمدنِ اسلامي شيعي براي ارائه به جهانِ معاصر به آن نياز دارد.

اين عضو هيأت علمي دانشگاه با اشاره به لزومِ نگاهِ تمدني به اين رويداد گفت: پياده‌روي اربعين تمرينِ عمليِ زيستِ مؤمنانه در مقياسي کلان است. وقتي ميليون‌ها انسان از نژادها و طبقات مختلف، بدونِ مرزبندي‌هاي معمول، در کنار يکديگر زندگي مي‌کنند، در حالِ ساختنِ يک «مدينه فاضله‌يِ موقت» هستند. اگر اين تجربه بتواند به حوزه‌هاي حکمراني، مديريتِ شهري و مناسباتِ اقتصاديِ جوامعِ اسلامي تعميم يابد، مي‌تواند چارچوب‌هاي اصليِ تمدنِ نوينِ اسلامي را پي‌ريزي کند. در واقع، اربعينِ حسيني تمرينِ «سياستِ تمدني» بر پايه «مهرورزي» است.

وي بيان کرد: براي تحققِ تمدنِ اسلامي شيعي، اربعين بايد از يک رويدادِ سالانه، به يک «جريانِ تمدنيِ مستمر» تبديل شود که در آن، ايده‌ها و سبکِ زندگيِ حسيني در تمامِ ايامِ سال جاري باشد. تمدن‌سازي، حاصلِ انباشتِ تجربياتِ موفقِ اجتماعي است و اربعين، غني‌ترين منبعِ اين تجربيات است. اگر جامعه علمي و نخبگانِ ما بتوانند اين الگوي موفقِ اجتماعي را تئوريزه کرده و به برنامه‌هاي عملياتي در حوزه‌هاي فرهنگي و سياسي تبديل کنند، شاهد خواهيم بود که اربعين، قطب‌نمايِ تمدنِ نوينِ اسلامي در افقِ آينده خواهد بود.