«پيشرفته‌ترين طرح دنيا» که رهبر شهيد به ايران هديه کرد

اين سخنان رهبر شهيد در بهمن 1401 بود؛ زماني که از طرح آبياري زيرسطحي هوشمند به عنوان «پيشرفته‌ترين طرح دنيا» ياد کردند. امروز، آن طرح در 120 هکتار از مزارع نيشکر خوزستان به ثمر نشسته و فاز توسعه 1400 هکتاري آن کلنگ‌زني شده است.

بحران کم‌آبي در ايران، سال‌هاست که کشاورزي را با چالش جدي مواجه کرده است. روش‌هاي سنتي آبياري، با بازدهي پايين و هدررفت بالاي آب، ديگر پاسخگوي نيازهاي کشور نيستند. رهبر شهيد در سال‌هاي مختلف بر ضرورت استفاده از روش‌هاي نوين آبياري و حرکت به سوي کشاورزي دانش‌بنيان تأکيد داشتند.

در بهمن 1401، ايشان با اشاره به طرحي که توسط يکي از فعالان بخش خصوصي در مجتمع کشت و صنعت کارون در شوشتر استان خوزستان ارائه شده بود، آن را «پيشرفته‌ترين طرح دنيا» توصيف کردند و بر لزوم پيگيري آن تأکيد نمودند. اين طرح، «آبياري نوين زيرسطحي هوشمند» نام دارد که با مشارکت نهاد پيشران مرکز راهبردي سپاه اجرا شده است.

«ديروز که اينجا ما در نمايشگاه بوديم، وزير محترم کشاورزي به من گفت اين طرح پيشرفته‌ترين طرح دنيا است! اين را وزير کشاورزي ما مي‌گويد. يک طرحي است که از يک گوشه‌اي درمي‌آيد، يک نفري که نه مسئول دولتي است، نه وزير است، طرحي را ارائه مي‌کند، مسئولين ما مي‌گويند اين بهترين طرح و پيشرفته‌ترين طرح کشاورزي است؛ خيلي خب، دنبال بشود، دنبال کنيد.» (مقام معظم رهبري - 10 بهمن 1401)

امروز اين طرح در 120 هکتار از مزارع نيشکر خوزستان اجرا شده و قرار است به 1400 هکتار توسعه يابد و ايران را در زمره سه کشور برتر داراي اين تکنولوژي جهاني قرار دهد.

مزاياي شگفت‌انگيز طرح؛ از صرفه‌جويي آب تا حفظ خاک براي نسل‌هاي آينده

طرح آبياري زيرسطحي هوشمند، يکي از پيشرفته‌ترين روش‌هاي آبياري در جهان است که در آن آب از طريق لوله‌هاي دفن‌شده در عمق خاک، مستقيماً به ناحيه ريشه گياه رسانده مي‌شود. اين روش مزاياي شگفت‌آوري دارد که آن را به يک تحول اساسي در کشاورزي ايران تبديل کرده است.

از 2800 مترمکعب تا 800 مترمکعب؛ انقلابي در مصرف آب

در شرايط عادي، آبياري اول نيشکر 2800 مترمکعب آب مصرف مي‌کند؛ اما با اين روش، اين رقم به 800 مترمکعب رسيده است. در آبياري دوم و سوم نيز مصرف آب از 1600-1800 مترمکعب به 400-600 مترمکعب کاهش يافته است. يعني کشاورزي که قبلاً براي هر هکتار هزاران مترمکعب آب مصرف مي‌کرد، امروز با کمتر از يک‌سوم آن، همان محصول را با کيفيت بالاتر برداشت مي‌کند. اين يعني نجات آبِ ايران براي نسل‌هاي آينده.

از کودهاي هدررفته تا تغذيه هدفمند؛ هر قطره، هر ذره، در جاي خود

در روش‌هاي سنتي، کود همراه با آب در سطح خاک پخش مي‌شود و بخش اعظم آن هدر مي‌رود يا جذب علف‌هاي هرز مي‌شود. اما در اين طرح، آب و کود مستقيماً به ريشه گياه مي‌رسد. نتيجه؟ کاهش 50 درصدي مصرف کود و افزايش حداقل دو برابري قدرت جذب. يعني با نصف کود قبلي، محصولي بهتر و بيشتر برداشت مي‌شود. اين يعني کاهش هزينه‌هاي کشاورز و افزايش سودآوري.

از سموم کشنده تا مزارع سالم؛ انقلابي در محيط‌زيست و سلامت

با حذف آب‌هاي سطحي، علف‌هاي هرز به حداکثر 20 درصد مي‌رسند و مصرف سموم به يک‌پنجم تقليل مي‌يابد. يعني 80 درصد کاهش در مصرف سموم کشاورزي. اين يعني مزارع سالم‌تر، محصولات ارگانيک‌تر، آب و خاک پاک‌تر و در نهايت، سفره‌هاي غذايي سالم‌تر براي مردم. ايران در حال حاضر حدود 75 تا 80 درصد سموم مصرفي را خود توليد مي‌کند و اين طرح مي‌تواند نياز به سموم را به حداقل برساند.

از ضايعات 50 درصدي تا برداشت کامل؛ هر دانه، در روش‌هاي سنتي، بخش قابل‌توجهي از محصول در فرآيند برداشت از بين مي‌رود. اما اين طرح، 50 درصد کاهش در ضايعات برداشت را به همراه داشته است. يعني به جاي اينکه يک‌سوم محصول در مزرعه از بين برود، تمام آن به سفره مردم مي‌رسد. اين يعني افزايش توليد، کاهش قيمت و درآمد بيشتر براي کشاورز.

حفظ بُنيه خاک براي نسل‌هاي آينده

عمليات‌هاي کشاورزي در اين روش به 50 درصد کاهش يافته است. يعني تراکتور و ماشين‌آلات سنگين کمتر به زمين رفت‌وآمد مي‌کنند و بافت خاک براي نسل‌هاي آينده سالم و زنده مي‌ماند. اين يعني زميني که امروز از آن استفاده مي‌کنيم، براي فرزندان و نوه‌هاي ما نيز حاصلخيز و قابل‌کشت باقي مي‌ماند.

موفق‌ترين نمونه‌ کشاورزي دانش‌بنيان در ايران

طرح آبياري زيرسطحي هوشمند، با کاهش 60 درصدي مصرف آب و افزايش چشمگير بهره‌وري، يکي از موفق‌ترين نمونه‌هاي کشاورزي دانش‌بنيان در ايران است. رهبر شهيد با تأکيد بر پيگيري اين طرح، نشان داد که نگاه ايشان به حل بحران آب، مبتني بر استفاده از فناوري‌هاي نوين و تکيه بر توان داخلي است.

با اين حال، اين روش آبياري نسبتاً سرمايه‌بر است و طراحي و نگهداري آن نيز نياز به تخصص دارد. هزينه‌هاي اوليه آن بالاست و براي توسعه در سطح 1400 هکتار و سپس 3500 هکتار، نياز به سرمايه‌گذاري گسترده و حمايت دولت وجود دارد. اما همان‌طور که رهبر شهيد فرمودند، بايد به آينده نگاه کرد و هزينه‌هاي اوليه را به پاي سرمايه‌گذاري براي نجات منابع آب کشور گذاشت: «نگاه کنيم به آينده ببينيم بعد که اين هزينه‌ها را کرديم، چه خواهد شد.»

کشاورزي دانش‌بنيان، امروز يکي از راه‌هاي اصلي برون‌رفت از بحران کم‌آبي و افزايش امنيت غذايي کشور است. طرح آبياري زيرسطحي هوشمند که رهبر شهيد آن را «پيشرفته‌ترين طرح دنيا» ناميد، نشان مي‌دهد که با تکيه بر توان داخلي و استفاده از فناوري‌هاي نوين، مي‌توان مصرف آب را به شدت کاهش داد و همزمان توليد را افزايش داد. اين طرح که در مجتمع کشت و صنعت کارون در شوشتر اجرا شده، با موفقيت در فاز 120 هکتاري، قرار است در فاز اول به 1400 هکتار و در فاز دوم به 3500 هکتار توسعه يابد.

براي تداوم اين مسير، سرمايه‌گذاري در توسعه اين طرح در سطح مزارع بزرگ، حمايت از بخش خصوصي، و انتقال اين فناوري به ساير محصولات کشاورزي، از راهکارهاي اساسي هستند. ادامه اين مسير با همان اراده‌اي که رهبر شهيد داشتند، ايران را به يکي از پيشگامان کشاورزي دانش‌بنيان در جهان تبديل خواهد کرد.